Uff ...  ... > 200!

 
 
 
 
TLVP
Home
 
 
 
 
Czytelnia
Book Nook
 
 
 
 
New!
Mahabharata 254 (po polsku)
 
 
 
 
New!
Wkrótce:  Mahabharata 256 (po polsku)
 
 
 
 
Downloaduj
Mahabharata
w formie PDF
 
 
 
 
Mahabharata
Spis opowieści
 
 
 
 
“Good” Violence versus “Bad”
 
 
 
 
Hymny Rigwedy o stworzeniu świata
 
 
 
 
Napisz
do nas

Napisz do nas
Mahabharata

Opowieść 255:

Postscriptum do Bhagavad Gity (Anugita): O docieraniu do Brahmana po uwolnieniu się dzięki jodze od wpływu istnień będących ekspansjami Prakriti

 

opowiada

 

Barbara Mikołajewska

 

na podstawie fragmentów Mahābharāta,

Aśwamedha Parva, Anugita, Sections XLVII-LI,

w angielskim tłumaczeniu z sanskrytu Kisari Mohan Ganguli,

URL: http://www.sacred-texts.com/hin/m06/index.htm

oraz The Anugita w tłumaczeniu Kashiath Trimbak Telang

 i Aśwamedhika Parva w tłumaczeniu Bibek Debroy


Wydanie I internetowe

Copyright © 2019 by B. Mikołajew­ska
Wszelkie prawa zastrzeżone
Porada techniczna i edytorska: F.E.J. Linton

The Lintons’ Video Press
New Haven, CT
06511 USA


e-mail inquiries: tlvpress @ yahoo . com


Spis treści

 

1. O wielkim drzewie życia wyłaniającym się z Brahmana

2. O dobru (sattwie) i jego znaczeniu na drodze do czystej wiedzy

3. O ścieżce dobra i o nieranieniu jako najwyższym obowiązku i wiedzy jako najwyższym szczęściu

4. O charakterze związku między jednostkową jaźnią (kszetra-dżiną) i obecną w ciele naturą materialną (Prakriti)

5. O poruszaniu się po drodze życia z wizją Prawdy

6. O Niezamanifestowanym (Prakriti) i jej manifestacjach (ekspansjach) zamieszkujących w ciele

7. O uwalnianiu się od wpływu istnień będących ekspansjami Prakriti dzięki jodze

8. Kryszna ujawnia, że to w rozmowie między braminem i uczniem, którą powtórzył Ardżunie, on sam był braminem (kszetra-dżiną), a uczeń był umysłem

9. Słowniczek Mahabharaty




Brahma rzekł: „O uczeni bramini, prawdziwa wiedza połyka indywidualną jaźń związaną z ciałem, oddzielając ją od śmiertelnego ciała i łącząc ją z wiecznym Brahmanem. Do tego dążą jogini i to stanowi nieśmiertelność. Stąd ci, których wizja sięga ponad ocean życia, nie przywiązują się do działań. Purusza jest czystą wiedzą a nie działaniem. Ten, kto rozumie Jego, który jest nieśmiertelny, niezniszczalny, niezmienny i nieuchwytny dla zmysłów, który jest spokojną nieprzywiązaną do niczego Duszą, ten nie umiera.. Ten, kto rozumie tę Jaźń, której nic nie poprzedza, która jest niestworzona, niezmienna, wieczna, niezniszczalna nieuchwytna myślą nawet dla bogów, sam staje się nieśmiertelny i nieuchwytny myślą dzięki jodze. Po uwolnieniu się od wszystkich zewnętrznych wrażeń i zatrzymaniu swej jaźni w jaźni dzięki koncentracji umysłu, rozumie Najwyższego Brahmana, ponad którym nie istnieje nic wyższego. Gdy to rozumienie staje się jasne, odnosi sukces w osiągnięciu spokoju. Naturą spokoju jest to, że wszystko staje się nierealne, tak jakby było marzeniem sennym. Dotarcie do tego stanu jest celem tych wyzwolonych osób, które są nastawione na wiedzę. Osoby te widzą wszystkie te ruchy, które są zrodzone z następujących po sobie wydarzeń, wszystkie ziemskie przedmioty, przeszłe, teraźniejsze i przyszłe. Taki jest cel tych, którzy pozostają obojętni wobec całego świata. Taka jest odwieczna pobożność. Taka jest zdobycz ludzi wiedzy. Taki jest kompletny tryb postępowania”.

 (Mahābharāta, Aśwamedha Parva, Section LI)



1. O wielkim drzewie życia wyłaniającym się z Brahmana

O jaźni, która jest czystą wiedzą i Pradhanie (zasadzie stwarzającej świat) zamieszkującej w każdej żywej istocie

 

Brahma rzekł: «O wy, którzy praktykujecie surowe śluby, starożytni mędrcy wypowiadający słowa Prawdy, nazywali wyrzeczenie (zrezygnowanie z owoców) ascezą. Bramini, którzy trzymają się Wed, widzą w wiedzy Najwyższego Brahmana. Brahman jest bardzo odległy i dotarcie do niego zależy od wiedzy Wed. Jest wolny od par przeciwieństw i trzech jakości natury materialnej Prakriti. Jest wieczny, niepojęty i najwyższy. Ci, którzy zdobyli mądrość, widzą to, co najwyższe tylko dzięki wiedzy i ascezie. Zaiste, osoby o nieskażonym umyśle, wolne od wszelkiego grzechu i od wpływu namiętności i ciemności zdołają to zobaczyć. Ci, którzy są oddani praktykowaniu wyrzeczenia i poznali Wedy zdołają z pomocą umartwień osiągnąć Najwyższego Pana, który jest tożsamy ze ścieżką szczęścia i spokoju.

O umartwieniach mówi się, że są światłem. Dobre działanie jest środkiem realizowania pobożności. Wiedza jest tym, co najwyższe, a wyrzeczenie jest najlepszą formą ascezy. Ten, kto zrozumiał jaźń, która jest nieporuszona, tożsama z czystą wiedzą, której on szuka i która zamieszkuje we wszystkich istnieniach, jest zdolny do poruszania się, gdzie zechce. Ten mądry człowiek, który widzi jedność w mnogości, nie doświadczy niedoli. Ten, który niczego nie pragnie i niczym nie pogardza, zdoła połączyć się z Brahmanem jeszcze w czasie życia na tym świecie. Ten, kto poznał prawdę o trzech jakościach (sattwa, radżas, tamas) natury materialnej Prakriti i rozumie tę twórczą zasadę wszechświata Pradhanę jako zamieszkującą we wszystkich istnieniach, kto uwolnił się od ego-świadomości i poczucia, że coś należy do niego, ten z całą pewnością staje się wyzwolony. Ten, kto uwolnił się od par przeciwieństw, nie chyli przed nikim głowy i przekroczył obrzędy swadha, ten z pomocą samego spokoju zdobędzie to, co jest wieczne i pozbawione atrybutów. Dzięki zaprzestaniu wszystkich działań, dobrych i złych, zrodzonych z trzech jakości natury i odrzuceniu zarówno prawdy, jak i fałszu zdobywa Wyzwolenie.

 

O konieczności ucięcia drzewa życia należącego do Prakriti przy pomocy miecza czystej wiedzy

 

Wielkie drzewo życia wyłaniające się z Brahmana jest wieczne. Wyłaniając się z Niezamanifestowanego, które jest jego nasieniem, ma za swój pień rozumienie, ego-świadomość za swoje konary, zmysły za swe nowe młode pędy, pięć wielkich elementów za swoje duże gałęzie, zmysłowe przedmioty za swoje małe gałązki, które są zawsze pokryte liśćmi, kwiatami i rodzą przyjemne i nieprzyjemne owoce. Jest to wieczne drzewo Brahmana, które utrzymuje przy życiu wszystkie żywe istoty. Wyzwolony staje się ten mądry człowiek, który ucina to drzewo życia z pomocą miecza Prawdy, porzucając wszystkie więzi wiążące go z tym światem, które są przyczyną ponownych narodzin, zgrzybiałości i śmierci, i uwolni się od ego-świadomości oraz poczucia, że coś należy do niego.

Rozumienie i ego-świadomość (ekspansje Prakriti) to dwa zaprzyjaźnione ptaki mające przyczynę w Prakriti, które powinny być znane jako nieinteligentne (siebie nieświadome). Ten, który jest ponad nimi i jest od nich odmienny, jest nazywany inteli­gentnym (świadomym) Puruszą. Gdy indywidualna (wewnętrzna) jaźń, która nie ma wiedzy o nieświadomej siebie naturze materialnej Prakriti, staje się świadoma Puruszy, który jest ponad naturą materialną, wówczas rozumiejąc kszetrę i odziana w wiedzę, która przekracza jakości natury i wie wszystko, uwalnia się od wszystkich grzechów».

2. O dobru (sattwie) i jego znaczeniu na drodze do czystej wiedzy

O osiąganiu w momencie śmierci tego, co jest poza dwudziesto czteroma ekspansjami Prakriti i liczy się jako dwudziesto piąte

 

Brahma kontynuował: «O wy, którzy praktykujecie surowe śluby, niektórzy mędrcy opisują Brahmana przez analogię do drzewa Aśwattha, inni do wielkiego lasu, jeszcze inni uważają go za niezamanifestowanego lub wykraczającego poza ludzkie doświadczenie (transcendentnego) i wolnego od wszelkich zmar­twień. Głoszą, że cały ten świat wyłania się i jest pochłaniany przez to, co niezamanifestowane.

Ten, kto w momencie śmierci choćby w czasie równie krótkim jak jeden wydech widzi Najwyższego jako jedyny rzeczywisty byt, staje się zdolny do zdobycia nieśmiertelności. Zatrzymując swoją jaźń w jaźni choćby na czas nie dłuższy od jednego mrugnięcia i mając uspokojoną duszą, łączy się z tym, co jest niewyczerpaną zdobyczą tych, którzy mają wiedzę. Wstrzymując ciągle na nowo swe życiowe oddechy na dziesięć lub dwanaście sposobów zgodnie z metodą pranajamy, zdobywa to, co jest poza dwudziesto czteroma  istnieniami będącymi ekspansjami Prakriti i liczy się jako dwudzieste piąte. Po uspokojeniu swej duszy, zdobywa wszystko, czego tylko zapragnie.

 

O sattwie (dobru) będącej tą jakością natury materialnej, która uzdalnia osobę do osiągnięcia Brahmana

 

Żywe istoty różnią się między sobą tym, która z trzech jakości natury materialnej Prakriti w nich dominuje. Gdy w Niezamani­festowanym (Prakriti) dominuje jakość jasności-dobra (sattwa), czyni to osobę zdolną do zdobycia nieśmiertelności. Ludzie wiedzy wychwalają dobro (sattwę), twierdząc, że nic mu nie dorówna. Z obserwacji jego oświecającego skutku wiemy, że dotarcie do Puruszy na nim bazuje. Inaczej jest niemożliwe. Wybaczanie, odwaga, nieranienie, równe traktowanie, wiedza, prawdomówność, uczciwość, dobroczynność i wyrzeczenie cechu­ją ten bieg dzia­łania, który wynika z sattwy. Mędrcy, bazując na swym doświadczeniu, wierzą w tożsamość Puruszy z dobrem. Niektórzy z nich, którzy są oddani wiedzy, mówią nawet o jedności kszetra-dżiny z naturą, lecz taki pogląd nie jest poprawny. Podobnie stwierdzenie, że są od siebie całkowicie odmienne, jest również wypowiedziane bez należytej uwagi. Ich odmienność i połączenie, jak i jedność i różnorodność powinny być właściwie rozumiane. Taka jest doktryna mędrców. Ich jedność i odmienność ma charakter podobny do jedności i odmienności obserwowanej między rybą i wodą oraz insektem a owocem udumbara. Choć są ze sobą zjednoczone, są od siebie odmienne. Taki sam jest też związek między kroplą wody i kwiatem lotosu»’ .

3. O ścieżce dobra i o nieranieniu jako najwyższym obowiązku i wiedzy jako najwyższym szczęściu

Kryszna rzekł: „O Ardżuna, uczony bramin, który opowiadał swemu uczniowi tę cytowaną przeze mnie rozmowę Brahmy z mędrcami, kontynuował:  ‘O uczniu, po wysłuchaniu słów Brahmy w umysłach słuchających jego słów mędrców pozostały jeszcze pewne wątpliwości. Zapytali: «O Brahma, które z obowiązków są najbardziej godne wykonania? Różne podejścia do obowiązku wydają się nam bowiem ze sobą sprzeczne. Takie różnice w widzeniu występują zarówno wśród bogów, jak i braminów znających Brahmana i widzących Prawdę.

Niektórzy twierdzą, że nawet po śmierci ciała, coś pozostaje, podczas gdy inni temu zaprzeczają.

Niektórzy twierdzą, że wszystko jest wątpliwe, a inni, że jest coś, co jest niewątpliwe.

Niektórzy twierdzą, że to, co jest wieczne (jednostkowa dusza), nie jest wieczne.

Niektórzy twierdzą, że dusza istnieje, a inni, że nie istnieje.

Niektórzy twierdzą, że jest jednej, inni, że jest dwoistej, a jeszcze inni, że jest  mieszanej postaci.

Niektórzy bramini, którzy znają Brahmana i widzą Prawdę, wierzą, że jest jedna i taka sama, inni, że jest odrębna, jeszcze inni, że jest mnoga.

Niektórzy twierdzą, że Czas i przestrzeń istnieją, a inni, że nie istnieją.

Niektórzy asceci wiążą włosy w ciężki węzeł i przykrywają ciało  skórą jelenia, inni golą głowy i wędrują po świecie nago.

Niektórzy się kąpią, a inni całkowicie powstrzymują się od kąpieli.

 Niektórzy spożywają posiłki, inni są całkowicie oddani postom.

Niektórzy wychwalają działanie, a inni doskonały spokój.

 Niektórzy wychwalają ostateczne Wyzwolenie, a inni różne rodzaje przyjemności.

Niektórzy wychwalają bogactwo, a inni ubóstwo.

Niektórzy są oddani nieranieniu, a inni niszczeniu.

Niektórzy szukają zasług i sławy, a inni nie.

Niektórzy są oddani dobru, a inni toną w wątpliwościach.

Niektórzy szukają przyjemności, inni bólu.

Niektórzy wychwalają medytację, a inni ofiarę.

Niektórzy wychwalają czynienie darów, inni umartwienia, a jeszcze inni studiowanie pism.

Niektórzy wychwalają wyrzeczenie i wiedzę, a inni, którzy rozmyślają nad elementami, naturę materialną.

Niektórzy wychwalają wszystko, a inni nic.

Pobożność nie jest jasno określona i dotyczące jej poglądy są pełne różnego rodzaju sprzeczności. Nie potrafimy dojść do żadnego jednoznacznego wniosku. Wybierając działania, niektórzy ludzie mówią ‹to jest dobre›, a inni ‹tamto jest dobre›. Ten, kto jest oddany jednemu z rodzajów obowiązków, wychwala go jako najlepszy. Nasze rozumienie załamuje się, a nasz umysł się rozprosza. Chcielibyśmy poznać to, co jest dobre. Bądź też łaskawy zadeklarować nam to, co jest tak tajemnicze i co jest przyczyną połączenia kszetra-dżiny z naturą materialną (Prakriti)»’.

Stwórca światów Brahma rzekł: «O wy, którzy praktykujecie surowe śluby, zadeklaruję wam to, o co prosicie. Po wysłuchaniu mojej odpowiedzi rozważcie to wszystko w swych umysłach.

Powstrzymywanie się od ranienia jakiejkolwiek żadnej żywej istoty jest widziane jako najważniejszy ze wszystkich obowiązków. Prowadzi do najwyższego miejsca, które jest wolne od niepokoju i święte w swym charakterze. Starożytni, którzy byli obserwatorami niewątpliwej Prawdy, twierdzili, że najwyższym szczęściem jest wiedza. Stąd przekonanie, że dzięki wiedzy osoba oczyszcza się z wszystkich grzechów. Ci, którzy angażują się w niszczenie i krzywdzenie, ignorując nauki Wed, w konsekwencji swej chci­wości i ignorancji wpadają wprost w czeluści piekła. Ci, którzy bez namysłu wykonują różne czyny skłaniani do tego oczekiwa­niem nagród, z powodu swej ignorancji muszą ciągle na nowo rodzić się na ziemi. Ci z kolei, którzy .wykonują działania z wiarą, nie mając żadnych oczekiwań, widzą Prawdę i reali­zują wysoki cel».

4. O charakterze związku między jednostkową jaźnią (kszetra-dżiną) i obecną w ciele naturą materialną (Prakriti)

Brahma kontynuował: «O wy, którzy praktykujecie surowe śluby, powiem wam teraz o charakterze powiązania między kszetra-dżiną z naturą materialną (Prakriti), które zamieszkując w jednym ciele, choć zdają się być jednością, są odmienne. Relację tę opisuje się przez analogię do związku między podmiotem (tym, który myśli) i przedmiotem (tym, o czym się myśli). Purusza jest zawsze podmiotem, a natura materialna Prakriti przedmiotem. Jak to zostało już poprzednio wskazane, istnieją one razem w ciele w podobny sposób jak insekt i owoc drzewa figowego udumwara. Będąc ze sobą połączone, pozostają odmienne. Natura materialna, która jest nieinteligentna, nie wie nic (nie ma żadnej wiedzy), choć jest źródłem przyjemności. Z kolei Purusza, który jej doświadcza (zabawia się nią), zna ją. Purusza jest doświadczającym, a natura materialna doświadczanym, tak stwierdzają pisma.

Mówi się, że natura materialna zawsze obfituje w pary przeciwieństw i jest zrobiona z trzech jakości: sattwy, radżasu, tamasu. Purusza jest wieczny, niepodzielny na części, wolny od par przeciwieństw i atrybutów. Zamieszkuje we wszystkim w ten sam sposób i cała wiedza należy do niego. Czerpie przyjemność z natury w taki sam sposób, jak liść lotosu z wody. Nieskażony przez kontakt z jakościami natury, pozostaje od nich oddzielony, tak jak kropla wody upadająca na liść lotosu.

Z pism wynika, że natura materialna jest materią (budulcem) dla Puruszy. Związek między nimi jest jak związek między materią i stwórcą. I tak jak osoba udająca się do ciemnego miejsca, bierze ze sobą lampę, tak ci, którzy szukają Najwyższego poruszają się ze światłem płynącym z natury materialnej (tj. z pomocą wiedzy o charakterze jaźni nabytej za pośrednictwem natury materialnej). Dopóki istnieje natura materialna i jej trzy jakości, które są jak olej i knot, dopóty świeci światło prowadzące do Najwyższego. Płomień ten jednakże gaśnie, gdy natura materialna i jej trzy jakości wyczerpują się. Natura materialna jest widzialna przez jakiś czas (i stąd jest poznawalna przez zmysły), podczas gdy Purusza pozostaje niewidzialny».

5. O poruszaniu się po drodze życia z wizją Prawdy

Brahma kontynuował: «O uczeni bramini, zrozumcie to, o czym mówię. Powiem wam jeszcze więcej, Ten, kto rozumuje fałszywie, nie zdobędzie prawdziwej wiedzy nawet po wysłu­chaniu tysiąca wyjaśnień, podczas gdy ten, kto rozumuje poprawnie, zdobędzie szczęście, wysłuchawszy choćby jedynie ich  czwartej części. Obowiązki należy realizować przy pomocy odpowiednich środków. Inteligentny człowiek, który zna te środki, odnosi sukces w osiąganiu najwyższego szczęścia.

Tak jak podróżnik udając się w drogę bez odpowiedniego wyposażenia porusza się z wielką trudnością i może nawet zginąć przed osiągnięciem celu, w taki sam sposób człowiek podróżując po drodze życia powinien zaopatrzyć się w odpowiednie środki. Działania nie zawsze przynoszą oczekiwane owoce. Zbadanie w swym umyśle, co jest przyjemne i co jest nieprzyjemne, jest zawsze dla człowieka korzystne. Poruszanie się po drodze życia bez wizji Prawdy, jest jak pospieszne podróżowanie przez nierozważnego podróżnika po długiej i nieznanej drodze. Jednakże ci, którzy zdobyli właściwe rozumienie, podróżują po tej samej drodze rydwanem zaprzężonym w szybkie ogiery. Po osiągnięciu szczytu gór (tj. po osiągnięciu najwyższej wiedzy) człowiek nie powinien skierowywać wzroku z powrotem ku ziemi (tj. spełniać dalej pobożne czyny nakazane przez pisma). Człowiek, któremu brakuje inteligencji, kontynuuje podróż rydwanem dotknięty cierpieniem, podczas gdy mędrzec opusza swój rydwan, gdy widzi, że odpowiednia dla niego droga się kończy. Taki jest sposób postępowania człowieka wiedzy, który zna rozporządzenia dotyczące Prawdy i jogi (lub wiedzy i oddania). Taki człowiek znając jakości natury materialnej postępuje na drodze do Wyzwolenia krok po kroku (tj. najpierw działa motywowany pragnieniem, następnie działa bez oczekiwania nagród praktykując karmę jogę, w końcu zaprzestaje działań, oddając się praktykowa­niu jogi i osiąganiu najwyższej wiedzy).

Ten, kto z powodu ułudy chce przepłynąć ocen bez pomocy łodzi (nauczyciela), mając oparcie jedynie w parze swych ramion, niewątpliwie ulegnie zniszczeniu, podczas gdy mędrzec znając różnice między różnymi rzeczami i mając łódź (tj. nauczyciela) wyposażoną w wiosła, przepływa bez zmęczenia na drugi brzeg, gdzie porzuca swą łódź bez żalu, nie mając poczucia, że należy do niego. Jest jak wspomniany wyżej podróżny, który wybiera się w długą podróż rydwanem i porzuca go bez żalu, gdy widzi, że odpowiednia dla rydwanu droga się kończy.

Ten, kto ulega iluzji realności zmysłowych przedmiotów, jest jak rybak przywiązany się do swej łodzi. Owładnięty przez myśl, że coś należy do niego, jest zdolny do wędrówki w niewielkim zakresie. Gdy wsiądzie do łodzi, nie potrafi poruszać się po lądzie. I podobnie, gdy wsiądzie do wozu, nie potrafi poruszać się po wodzie. Różne przedmioty wymagają różnych działań. Działanie wykonane na tym świecie wpływa na tych, którzy je wykonują».

6. O Niezamanifestowanym (Prakriti) i jej manifestacjach (ekspansjach) zamieszkujących w ciele

O ewolucji Prakriti od Niezamanifestowanego do pięciu wielkich elementów

 

Brahma kontynuował: «O uczeni bramini, to, nad czym mędrcy medytują z pomocą swego rozumienia, co nie ma zapachu, smaku, koloru (formy), czego nie można ani dotknąć ani usłyszeć, jest nazywane Pradhaną (zasadą twórczą).

Pradhana (Prakriti) jest niewidzialna (niezamanifestowana). Jej pierwszą ekspansją (pierwszym przejawem) jest Mahat. Gdy Pradhana stanie się Mahatem jej kolejną ekspansją (przejawem) jest ego-świadomość (ahamkara). Z ego-świadomości rozwija się kolejna ekspansja (przejaw), którą jest pięć wielkich elementów, tj. przestrzeń, wiatr, ogień, woda i ziemia. Przejawem, tych elemen­tów są odpowiadające im zmysłowe przedmioty tj. dźwięk, dotyk, kolor (forma), smak i zapach.

Niezamanifestowane na charakter nasienia i jest w swej istocie samo z siebie płodne. O Wielkim Byciu (Mahat) mówi się, że ma zarówno naturę nasienia, jak i wytworu. Ego-świadomość ma naturę nasienia i jest ciągle na nowo wytworem. Pięć wielkich elementów ma również naturę zarówno nasienia, jak i wytworów.

 

O szczególnej pozycji pięciu wielkich elementów i ich atrybutach

 

Przedmioty pięciu wielkich elementów są wyposażone w natu­rę nasienia i rodzą wytwory. Mają czittę (pamięć, umysł) za swoje królestwo. Wśród tych pięciu elementów przestrzeń ma tylko jeden atrybut (dźwięk), wiatr ma dwa (dźwięk i dotyk), ogień ma trzy (dźwięk, dotyk i kolor), woda ma cztery (dźwięk, dotyk, kolor i smak), a ziemia zamieszkiwana przez liczne ruchome i nieruchome istoty, ma pięć (dźwięk, dotyk, kolor, smak i zapach). Ziemia jest boginią, która jest źródłem wszystkich istnień i obfituje w przykłady rzeczy przyjemnych i nieprzyjemnych,

Zapach jest szczególnym atrybutem należącym tylko do ziemi. Istnieje wiele rodzajów zapachu, które opisuje się na dziesięć różnych sposobów. Może być przyjemny, nieprzyjemny, słodki, kwaśny, osty, rozpro­szony, zagęszczony, oleisty, suchy i czysty. Smak, który jest atrybutem właściwym dla wody może mieć sześć atrybutów.

Smak jest szczególnym atrybutem wody. Może być słodki, kwaśny, ostry, gorzki, drastyczny i słony.

Kolor (forma) jest szczególnym atrybutem ognia i jest opisywany na dwanaście różnych sposobów. Może być biały, czarny, czerwony, zielony, żółty, szary, krótki, długi, wąski, szeroki, kwadratowy, kolisty. Rozumieją to bramini, którzy mówią prawdę i znają prawość.

Dotyk jest szczególnym atrybutem wiatru i jest opisywany na dwanaście różnych sposobów. Może być szorstki, zimny, gorący, delikatny, czysty, twardy, oleisty, gładki, śliski, bolesny i łagodny.

Dźwięk jest szczególnym atrybutem przestrzeni i jest opisywany na dziesięć sposobów. Wyróżnia się siedem dźwięków skali muzycznej, które noszą nazwy szadadża, riszabha, gandhara, madhjama, panczama, niszada, dhaiwata. Ponadto dźwięki mogą być przyjemne oraz nieprzyjemne i mogą występować razem lub oddzielnie».

 

O umyśle będącym panem pięciu elementów i rozumieniu będącym ich znawcą

 

Brahma kontynuował: «O uczeni bramini, wymieniłem wam istnienia manifestujące się kolejno z Niezamanifestowanego w procesie stwarzania. Wśród pięciu wielkich elementów przestrzeń jest tym, który lokuje się najwyżej. Ponad nią jest ego-świadomość, powyżej której jest Mahat (Wielkie Bycie, rozumienie), ponad którym jest Niezamanifestowane. Powyżej Niezamanifestowanego jest Purusza. Ten, kto wie, co jest nadrzędne i co jest podrzędne wśród wszystkich istnień, kto poznał rozporządzenia dotyczące wszystkich działań i kto utożsamia się z każdym byciem, ten dociera do Najwyższej Duszy.

Umysł, który jest Panem pięciu wielkich elementów, zarzą­dzając wchłanianiem ich w siebie i wyprowadzaniem ich na zewnątrz, jest jaźnią tych elementów. Zawsze im przewodniczy. Rozumienie, którego działanie dotyczy tego, co zostało ukazane mu przez umysł, ogłasza swoją moc i jest nazywany znawcą pola (kszetra-dżiną).

 

O ciele jako rydwanie Brahmana

 

Umysł nakłada jarzmo na zmysły, tak jak woźnica na rumaki. Zmysły, umysł i rozumienie są zawsze połączone z kszetra-dżiną. Jednostkowa dusza wsiadając do rydwanu, do którego zostały  zaprzężone potężne rumaki (zmysły), mając rozumienie za lejce, porusza się we wszystkich kierunkach. Taki jest ten wielki rydwan Brahmana, który ma zmysły za swoje rumaki, umysł za woźnicę i rozumienie za lejce. Zaiste, ta mądra i utalentowana osoba, która rozumie ten rydwan Brahmana w taki właśnie sposób, żyjąc wśród ludzi, nie popadnie w sidła iluzji.

 

O lesie Brahmana stworzonym przez Prakriti i poruszającej się po nim kszetra-dżinie

 

Wielki las Brahmana zaczyna się od Niezamanifestowanego i kończy się na pięciu wielkich elementach. Włącza wszystkie ruchome i nieruchome istnienia, otrzymuje światło ze słońca i księżyca. Zdobią go świecące na niebie planety i konstelacje oraz bogata sieć rzek i gór. Upiększają go zawsze rozmaite rodzaje wód. Dostarcza środków utrzymania wszystkim żywym istotom i jest dla nich metą. Kszetra-dżina zawsze porusza się po tym lesie».

7. O uwalnianiu się od wpływu istnień będących ekspansjami Prahlady dzięki jodze

O sile umartwień (kontrolowania zmysłów) i umysłu

 

Brahma kontynuował: «O uczeni bramini, wśród istnień powstałych w rezultacie manifestowania się Prakriti żywe istoty, ruchome i nieruchome, są tymi, które rozpływają się (tracą swą strukturę całości) pierwsze. Po nich rozpływają się te jakości. które nadają wszystkim istnieniom ich całościowy charakter, a następnie wszystkie pięć elementów. Taka jest gradacja istnień.

Bogowie, ludzie, gandharwowie, pisaki, asury i rakszasowie wypłynęli z natury materialnej Prakriti, a nie z działania (ofiary) lub przyczyny (Brahmana). Bramini, którzy są stwórcami wszech­świata, rodzą się ciągle na nowo w wyniku działania Prakriti.. Wszystko, co z nich wypływa, rozpływa się w pięciu wielkich elementach, gdy nadchodzi na to właściwy czas, tak jak fale w oceanie. Za elementami składowymi, które tworzą wszechświat kryje się pięć wielkich elementów. Ten, kto uwolni się nawet od tych elementów, realizuje wyższy cel.

Potężny Pradżapati stworzył to wszystko wyłącznie mocą umysłu, który jest Panem pięciu wielkich elementów. W ten sam sposób mędrcy praktykując umartwienia (poddając kontroli swe zmysły), zdobyli status bogów mocą umysłu. W ten sam sposób ci, którzy osiągnęli doskonałość i nabyli pełną koncentrację umysłu poprzez umartwienia (tj. realizując nakazy jogi) i którzy żywią się owocami i korzonkami, są zdolni do widzenia wszystkich trzech światów mocą umysłu. Znajomość lekarstw, ziół i innych nauk jest nabywana przez umartwienia. Wszystkie nabytki mają u swych źródeł umartwienia, gdyż wszystkie zdobycze mają umartwienia u swych korzeni. Wszystko, co jest trudne do nabycia, nauczenia się, pokonania czy przejścia jest osiągalne przez umartwienia, gdyż nic nie zdoła przeciwstawić się mocy umartwień. Dobrze wykonane umartwienia oczyszczają z grzechów picia alkoholu, kradzieży, zbezczeszczenia łoża nauczyciela, zabójstwa bramina i zabicia płodu. Ludzie, Ojcowie, bogowie, zwierzęta ofiarne, ptaki i wszystkie inne ruchome i nieruchome istnienia praktykujące umartwienia dzięki nim samym zdobywają sukces. W taki sam sposób bogowie obdarzeni wielką mocą iluzji zdobyli niebo.

 

O zdobywaniu pełnej koncentracji umysłu po uwolnieniu się od ego-świadomości

 

Ci, którzy wykonują niestrudzenie religijne działania moty­wowani przez ego-(świadomość) i oczekując nagród, udają się po śmierci do świata Pradżapatiego, podczas gdy te wielkie dusze, którzy uwolniły się od poczucia, że coś należy do nich i od ego-świadomości, dzięki skupieniu umysłu na kontemplowaniu jaźni zdobywają najwyższy świat. Ci, którzy postępując na drodze jogi, rozumieją jaźń i których umysł jest spokojny, docierają do nieprzejawionego ogromu szczęścia i po zdobyciu pełnej koncen­trację umysłu na jaźni, udają się do regionu zarezerwowanego dla wielkich, to jest do Niezamanifestowanego.

 

O docieraniu do Niezamanifestowanego i łączeniu się z kszetra-dźiną

 

Gdy człowiek zrodzony pierwotnie z Niezamanifestowanego (niewidzialnej twórczej zasady) dociera tam ponownie oczysz­czony z jakości namiętności (radżasu) i ciemności (tamasu), trzymając się jedynie sattwy (jasności-dobra), oczyszcza się z wszystkich grzechów i porzuca wszystko jako bezużyteczne. Po poznaniu Niezamanifestowanego (trzech jakości natury mater­ialnej) będącego przyczyną, z której wypływa wszechświat, staje się stwórcą wszystkich przedmiotów. Należy go znać jako kszetra-dżinę. Ten, kto dotarł do ksztera-dżiny naprawdę zna Wedy. Czystą wiedzę (Brahmana) zdoła osiągnąć ten asceta, który siedząc bez ruchu w zacisznym miejscu, wycofuje umysł z wszystkich zewnętrznych zmysłowych przedmiotów poprzez trzymanie w ryzach mentalnych operacji umysłu. W ten sposób on sam (jaźń) staje się tym, na czym skupia się umysł. Jest to odwieczna tajemnica».

 

O manifestacjach Prakriti jako mających naturę ignorancji

 

Brahma kontynuował: «O uczeni bramini, mówi się, że to, co zaczyna się od Niezamanifestowanego i kończy się na pięciu wielkich elementach (tj. ewolucja Prakriti), ma naturę ignorancji. Wy jednakże powinniście rozumieć to, co jest pozbawione jakości. Dwie sylaby (tj. ma-ma, czyli ‹to jest moje›) są śmiercią, a trzy sylaby (tj. na-ma-ma ‹to nie jest moje›) są wiecznym Brahmanem. Poczucie, że ‹to jest moje› jest śmiercią, a jego odwrotność jest wiecznością, prowadząc do ostatecznego Wyzwolenia. Niektórzy ludzie, rozumując błędnie, wychwalają działanie. Starożytni mędrcy o wielkich duszach nie wychwalali jednak działań. To w konsekwencji działania wcielona dusza musi rodzić się ponownie na tym świecie w ciele zrobionym z tych szesnastu: pięciu organów poznania, pięciu organów działania z umysłem i pięciu wielkich elementów».

 

O docieraniu poza ocean życia i osiąganiu niewzruszonego spokoju

 

Brahma zakończył swe nauki, mówiąc: «O uczeni bramini, prawdziwa wiedza połyka indywidualną jaźń związaną z ciałem, oddzielając ją od śmiertelnego ciała i łącząc ją z wiecznym Brahmanem. Do tego dążą jogini i to stanowi nieśmiertelność. Stąd ci, których wizja sięga ponad ocean życia, nie przywiązują się do działań. Ten Purusza jest czystą wiedzą a nie działaniem. Ten, kto rozumie Jego, który jest nieśmiertelny, niezniszczalny, niezmienny i nieuchwytny dla zmysłów, który jest spokojną nieprzywiązaną do niczego Duszą, ten nie umiera.. Ten, kto rozumie tę Jaźń, której nic nie poprzedza, która jest niestworzona, niezmienna, wieczna, niezniszczalna nieuchwytna myślą nawet dla bogów, sam staje się nieśmiertelny i nieuchwytny myślą dzięki jodze. Po uwolnieniu się od wszystkich zewnętrznych wrażeń i zatrzymaniu swej jaźni w jaźni dzięki koncentracji umysłu, rozumie Najwyższego Brahmana, ponad którym nie istnieje nic wyższego. Gdy to rozumienie staje się jasne, odnosi sukces w osiągnięciu spokoju. Naturą spokoju jest to, że wszystko staje się nierealne, tak jakby było marzeniem sennym. Dotarcie do tego stanu jest celem tych wyzwolonych osób, które są nastawione na wiedzę. Osoby te widzą wszystkie te ruchy, które są zrodzone z następujących po sobie wydarzeń, wszystkie ziemskie przedmioty, przeszłe, teraźniejsze i przyszłe. Taki jest cel tych, którzy pozostają obojętni wobec całego świata. Taka jest odwieczna pobożność. Taka jest zdobycz ludzi wiedzy. Taki jest kompletny tryb postępowania. Cel ten zdoła osiągnąć ten, kto widzi w sobie wszystkie żywe istoty, jest wolny od przywiązania do ziemskich przedmiotów, nie ma żadnych oczekiwań i patrzy na wszystko takim samym okiem. Postępując w ten sposób, zdobę­dziecie najwyższy sukces»’ .

8. Kryszna ujawnia, że to w rozmowie między braminem i uczniem, którą powtórzył Ardżunie, on sam był braminem (ksztra-dżiną), a uczeń był umysłem

Kryszna rzekł: „O Ardżuna, na tym udzielający nauk swemu uczniowi nauczyciel zakończył swoje opowiadanie o tym, w jaki sposób Brahma odpowiedział mędrcom na ich pytanie o drogę prowadzącą do najwyższego dobra. Pouczony w ten sposób uczeń postąpił zgodnie otrzymaną nauką i zdobył Wyzwolenie. Dotarł w ten sposób do najwyższego miejsca, gdzie nie ma smutku”.

Ardżuna rzekł: „O Kryszna, jeżeli możesz mi o tym powiedzieć, wyjaśnij mi, kim był ten nauczyciel i kim był uczeń, których rozmowę mi powtórzyłeś”.

Kryszna rzekł: „O Ardżuna, to ja (kszetra-dżina) byłem tym bramińskim nauczycielem, a umysł był moim uczniem. Ujawniłem przed tobą tę tajemnicę motywowany moim uczuciem do ciebie. Jeżeli darzysz mnie takim samym uczuciem, po wysłuchaniu moich nauk dotyczących duszy, postępuj zawsze zgodnie z nimi. Ten, kto idzie do końca ścieżką tej religii, oczyszcza się z wszystkich grzechów i zdobywa Wyzwolenie. Tę właśnie religię ujawniłem przed tobą w momencie, gdy straciłeś wiarę w przeddzień wielkiej wielkiej wojny ze swymi braćmi na polach Kurukszetry. Nastaw więc na nią swój umysł.


Słowniczek Mahabharaty