TLVP
Home
 
 
 
 
Czytelnia
Book Nook
 
 
 
 
Strona Autora
 
 
 
 

Mahabharata po polsku
 
 
 
 
Pliki pdf, epub, mobi
na stronie TLVP
lub GOOGLE
 
 
 
 
Mahabharata
Spis opowieści
 
 
 
 
“Good” Violence versus “Bad”
 
 
 
 
Hymny Rigwedy o stworzeniu świata
 
 
 
 
Napisz
do nas

Napisz do nas

Mahabharata

Opowiada: Barbara Mikolajewska
Wydanie I internetowe

The Lintons’ Video Press
Copyright © 2022 by B. Mikolajewska

 

Synopsis
    Mahabharata
, księga XVI: Mausala Parva


Księga XVI Mahabharaty, Mausala Parva (Księga Żelaznego Pocisku) mówi z zagładzie Jadawów zamieszkujących w Dwarace, wśród których narodził się Kryszna. Zagłada ta ma miejsce po trzydziestu sześciu latach od zakończenia niszczącej braterskiej wojny o królestwo między Pandawami z Kaurawami (Bharatami), w którą byli zaangażowani prawie wszyscy królowie ziemi. W wojnie tej brał też udział Kryszna i jego armia. Kryszna urodził się wśród Wrisznich (jednym z klanów Jadawów), władców Mathury. Niektórzy współcześni, jak Pandawowie, rozpoznawali w nim Najwyższego Boga urodzonego na ziemi w ludzkiej formie. Zaangażowanie Kryszny w sprawie czczących go Pandawów wzbudzało w niektórych gniew. Nie mogąc się przed nimi obronić, Kryszna  opuścił z Jadawami Mathurę i zamieszkał w mieście-fortecy, Dwarace. Mocą wyboru Ardżuny, Pandawowie w wojnie Bharatów mieli po swojej stronie Krysznę, Najwyższego Boga. Kryszna odmówił bezpośredniego udziału w walce, lecz zgodził się na bycie woźnicą Ardżuny, od którego łuczniczych umiejętności zależały losy bitwy i w wielu przypadkach wpływał na jego decyzje. Mocą wyboru Durjodhany, który poddawał w wątpliwość boskość Kryszny, po stronie Kaurawów walczyła armia Kryszny. Wojnę tę przeżyło niewiele więcej niż dziesiątka wojowników. Wszyscy Kaurawowie zginęli, a Pandawowie, choć przeżyli tę wojnę, utracili całe swoje potomstwo. W rezultacie, zarówno królewskiemu rodowi Bharatów, jak i całej ziemi pozbawionej królów groziłaby zagłada, gdyby nie interwencja Kryszny, który przywrócił do życia wnuka Ardżuny, Parikszita, zapewniając Pandawom dziedzica i wspierając Króla Prawa, Judhiszthirę, w budowaniu potężnego królestwa Kuru bazującego na naukach Wed. W odbudowie królestwa Kuru ogromną rolę odegrał zarówno Kryszna, jak i mędrzec Wjasa, skłaniając Króla Prawa do wykonania Ofiary Konia, oczyszczającej z grzechów wojny (księga XIV, Aśwamedha Parva, opow. 246-248). Wielkie znaczenie miał również ryt wzajemnego wybaczenia możliwy do wykonania dzięki zasługom zgromadzonym przez Wjasę, podczas którego ci, którzy pozostali przy życiu mieli możliwość spotkania z tymi, którzy polegli oczyszczonymi juz całkowicie z zawiści i gniewu (księga XV, Aśramavasika Parva, opow. 264). W Mahabharacie, eposie napisanym przez bezpośredniego świadka wojny Wjasę, wojna Pandawów z Kaurawami ze względu na obecność i działanie Kryszny jest widziana jako święta wojna o ponowne ustanowienie autorytetu Prawa na ziemi reprezen­towanego przez Króla Prawa, syna boga Prawa, Dharmy. Z takim bowiem celem urodził się na ziemi Kryszna. Ta święta wojna będąca głównym wątkiem eposu jest widziana jako prehistoria królestwa Kuru i opowiadająca o niej Mahabharata jest recytowana podczas Ofiary Węża króla Dźanamedźaja, syna Parikszita, mającej na celu pomszczenie śmierci jego ojca od ukąszenie węża. Ofiara Węza i recytowanie podczas niej Mahabharaty jest czasem teraźniejszym w strukturze eposu. Wszystko inne tam opisane odnosi się do przeszłości lub przyszłości.

Księga XVI Mahabharaty, Mausala Parva, opisująca zagładę Jadawów jest integralną jej częścią, choć niektórzy twierdzą ze została dołączona do eposu o wiele później. W księdze tej sam Kryszna wskazuje na analogię między rzezią Jadawów i wojną Bharatów, gdy, widząc złowróżbne znaki na niebie i ziemi, mówi, że obecny Czas doświadczany przez Jadawów ma identyczny charakter, jak Czas doświadczany przez Bharatów w momencie rozpoczęcia wojny (opow. 266, p. 4). Cykliczność Czasu i jego związek z występowaniem określonych zdarzeń odgrywa ogromną rolę w narracji Mahabharaty. Nic nie może się zdarzyć w niewłaściwym Czasie i nic nie zdoła powstrzymać biegu zdarzeń, gdy Czas jest właściwy. Te dwie braterskie wojny prowadzące do zagłady zaangażowanego w wojnę rodu, charakteryzujące się obecnością Kryszny, uważanego przez wielu współczesnych za Najwyższego Boga urodzonego w ludzkiej formie, różnią zakończeniem. W wojnie Pandawów z Kaurawami Kryszna odgrywa rolę obrońcy dynastii Kuru z linii Pandaów reprezentującej Prawość, ustanawiając na tronie Króla Prawa i przywracając do życia wnuka Ardżuny, Parikszita, dziedzica tronu. Wojna ta jest widziana jako kulminacja poprzedzających ją wydarzeń prowadzących do zaostrzania się konfliktu między Pandawami i Kaurawami opisanych szczegółowo w Mahabharacie i ostatecznie jest widziana jako wojna bogów z demonami prowadzana na ludzkim poziomie życia przy pomocy środków im dostępnych. Wojnę tę komplikuje fakt, że bogowie i demony mieszają się i faktycznie znajdują się po obu stronach konfliktu. Zagłada Jadawów z kolei łącznie ze śmiercią Kryszny i Balaramy, jest widziana jako wyrok losu będącego rezultatem szeregu klątw, na realizację których Kryszna sie godzi. Jest widziana jako wybrana przez Krysznę droga opuszczenia tego świata razem z całą niebiańską mocą, która jego obecności na ziemi towarzyszy. Rolę przewodnią w wojnie Pandawów z Kaurawami odgrywa Kryszna w połączeniu z Ardżuną. To połączenie Kryszny z Ardżuną pojawia się również podczas rzezi Jadawów. Choć Ardżuna nie bierze bezpośrednio udziału w konflikcie zabijających się nawzajem wojowników Jadawów, Kryszna wyznacza go na wykonawcę rytów pogrzebowych dla Jadawów, łącznie z nim samym, mówiąc do swego ojca Wasudewy: „O ojcze, nadeszła godzina końca naszego rodu. Opowiedz Ardżunie o tej wielkiej rzezi Jadawów, gdy przybędzie do Dwaraki. Nie wątpię bowiem, że ten wielki heros przybędzie tutaj natychmiast, jak tylko o tym usłyszy. Dowiedz się, że ja jestem Ardżuną, a Ardżuna jest mną (opow. 268, p. 2)”.

Wielcy wojownicy rodu Jadawów zabijają się nawzajem podczas pijackiego festiwalu nad brzegiem oceanu w walce sprowokowanej przez kłótnię dwóch dowódców armii Dwaraki, Kritawarmana z Satjaki, którzy zaczęli oskarżać się nawzajem o nieprawe czyny popełnione podczas wojny Pandawów z Kaurawami. Wagę tych oskarżeń zwiększa jeszcze fakt, że podczas wojny walczyli po przeciwnej stronie i należeli do tych nielicznych, którzy przeżyli wojnę. Po ich śmierci starszy brat Kryszny, Balarama, opuszcza swe ludzkie ciało w formie wielkiego węża, który zanurza się w oceanie, a Kryszna ginie od zabłąkanej strzały myśliwego. Ich ojciec, Wasudewa, uwalnia z ciała duszę, praktykując jogę. Owdowiałe kobiety, wśród których jest wiele żon Kryszny oraz starcy i służba Jadawów, których Ardżuna wyprowadza z Dwaraki, zostają okradzieni i zabici przez rabusiów, gdyż Ardżuna traci nagle swą moc władania niebiańską bronią i nie potrafi ich obronić. Nieliczni pozostający ciągle przy życiu osiedlają się w regionie Kurukszetry lub zostają zaprowadzeni do Indraprasthy, gdzie Ardżuna oddaje ich pod opiekę wnuka Kryszny, Wadżry. Dwaraka, miasto-forteca Jadawów, po opuszczeniu jej przez mieszkańców, zostaje po­chłonięta przez wody oceanu. Ardżuna wstrząśnięty tym, co się stało, udaje się do pustelni bramina Wjasy, szukając ukojenia. Wjasa poucza go, że wszystko zależy od biegu Czasu i że w tej chwili nadszedł Czas właściwy na to, aby razem z braćmi opuścił ziemię, próbując zrealizować najwyższy cel, rozpoczynając swoją wędrówkę do nieba.

Zagładę Jadawów podobnie jak wojnę Bharatów poprzedza upadek Prawości. W przypadku Bharatów jednakże Prawość i Nieprawość polaryzują się między Pandawów i Kaurawów. Reprezentujący bogów Pandawowie, idąc ścieżką Prawości, nie potrafią się obronić przed oszustwami Kaurawów. Jadawowie z kolei zdają się wszyscy ulegać Nieprawości, zaprzestając oddawania czci braminom i porzucając ścieżkę dharmy. W konsekwencji tego upadku normatywnego porządku, który utrzymuje świat w istnieniu, mieszkańcy Dwaraki podają ofiarą lęku i niepokoju. Dwaraką opanowuje chaos, a na niebie i ziemi zaczynają ukazywać się złowróżbne znaki. Za bezpośrednią przyczynę zagłady uważa się klątwę riszich zapowiadającą, że Jadawowie, którzy próbowali sobie z nich zakpić, pytając ich o to, kogo urodzi syn Kryszny, Samba, przebrany za kobietę, zabiją się nawzajem przy pomocy żelaznego pocisku, który on urodzi (opow. 266, p. 2). I faktycznie tak się staje, pomimo tego, że król Dwaraki, Ugrasena, próbuje temu zapobiec, rozkazując rozbicie na proch żelaznego pocisku, który urodził Samba i wrzucenie go do oceanu oraz zakazując produkcji alkoholu (opow. 266, p. 3), Pomimo tych rozporządzeń, rzeź Jadawów ma miejsce podczas pijackiego festiwalu nad brzegiem oceanu, gdzie został wrzucony rozbity na proch pocisk. Dzieje się to za zgodą i przy aktywnym udziale Kryszny (opow. 266, p. 4 i 7). Oprócz klątwy riszich nad Jadawami ciążyła również wróżąca zagładę klątwa króla Jajati, rzucona na ich praojca Jadu, zapowiadająca, że jego potomkowie nie zdołają zbudować żadnej słynnej królewskiej dynastii.

Ojciec Kryszny, Wasudewa, w rozmowie z Ardżuną zdaje się dziwić, dlaczego Kryszna nie zapobiegł rzezi (opow. 268. p. 2). Równocześnie, nie mając żadnej wątpliwości, co do boskości Kryszny, sam odpowiada sobie na to pytanie, stwierdzając, że widać Kryszna musiał się na rzeź zgodzić. Podobne pytanie zadał kiedyś Krysznie bramin Utanka, który, widząc w Krysznie Najwyższego Boga, nie potrafi mu wybaczyć tego, że dopuścił do zagłady Kaurawów w bitwie na polach Kurukszetry, choć mógł jej zapobiec, wprowadzając pokój między zwaśnionymi kuzynami. Dysponując ogromną ilością zasług, które zebrał swymi umartwieniami, chce rzucić na Krysznę klątwę. Kryszna jednakże powstrzymuje go od tego, wyjaśniając, że rodząc się na ziemi w formie człowieka z zadaniem ponownego ustanowienia autorytetu swego syna Dharmy, musiał działać przy pomocy środków dostępnych człowiekowi i stojąc po stronie Pandawów, repre­zentujących Prawość bezskutecznie próbował wszystkich dostępnych człowiekowi sposobów, aby skłonić Kaurawów do pokoju (księga XIV, Aśwamedha Parva, opow. 256 p. 2-4). Nawet ukazanie się przed nimi w jego boskiej formie nie miało na nich wpływu. Utanka, słuchając Kryszny, doświadcza olśnienia i widzenia boga, tak jak niegdyś Ardżuna w rozmowie z Kryszną przed rozpoczęciem bitwy i powstrzymuje się od wypowiedzenia klątwy. W konkluzji, zarówno Utanka, jak i Wasudewa widzą rzeź Bharatów i Jadawów jako rezultat aktu woli Kryszny. Jej spełnienie się zdaje się być nieuchronną drogą prowadzącą do umocnienia autorytetu Prawa na ziemi.

Jak stwierdza Mausala Parva (opow. 266, p. 4), Kryszna, obserwując złowróżbne znaki Czasu i widząc, że zagłada Jadawów jest bliska, godzi się nie tylko na spełnienie się klątw rzuconych na Jadawów, ale również na wypełnienie się klątwy Gandhari, która po zakończeniu wojny Pandawów z Kaurawami obwinia go o śmierć swych stu synów i zapowiada, że Kryszna doprowadzi również do zniszczenia własnego rodu i sam zginie przypadkową, niehonorową śmiercią. Śmierć Kryszny, choć wydaje się jego współczesnym wierzącym w jego boskość niemożliwa, jest już przewidywana we wcześniejszych księgach Mahabharaty i staje się możliwa z powodu niespełnienia przez niego do końca rozkazu risziego Durwasasa, który kazał mu posmarować swoje ciało pajasą. Kryszna posmarował pajasą całe ciało za wyjątkiem stóp, które czyniły go śmiertelnym (księga XIII, Anusasana  Parva, opow. 243, p. 1). Kryszna, znając rodzaj śmierci, jaka go czeka, wybiera sobie jej moment, kładzie się na ziemi i zanurza się w jodze, czekając na strzałę myśliwego (opow. 267, p. 3).

Wbrew temu, co stwierdza Wasudewa w rozmowie z Ardżuną (opow. 268), Kryszna nie pozostaje biernym obserwatorem zagłady Jadawów, lecz w jakimś stopniu ją prowokuje (opow. 266). Gdy Ugrasena rozkazuje rozbić żelazny pocisk na proch i zakazuje produkcji alkoholu, Kryszna prowadzi przerażonych ukazującymi się złymi znakami Wrisznich z pielgrzymką nad brzeg oceanu, gdzie został rozsypany rozbity na proch żelazny pocisk i po dotarciu na miejsce nie zabrania im zorganizowania alkoholowego festiwalu, w którym aktywnie uczestniczy Balarama. Podczas pijackiej uczty Satjaki, który z własnego wyboru walczył ze swoją armią po stronie Pandawów pomimo tego, że Kryszna oddał całą swoją armię Durjodhanie, zaczyna kłótnię z Kritawarmanem, który walczył po stronie Kaurawów, oskarżając go o Nieprawość. Jego słowa wspiera syn Kryszny, Pradjumna. Kritawarman w odpowiedzi wypomina Satjaki jego nieprawe czyny podczas wojny i swymi słowami budzi gniew Kryszny, który rzuca na niego gniewne spojrzenie. Satjaki zauważa to spojrzenie i zachęcony oskarża Kritawarmana dalej. Jego gniew tak się zaognia, że ucina Kritawarmanowi głowę i atakuje innych skupionych wokół niego Wrisznich. Wriszni jednoczą się wówczas przeciw niemu i gdy jednomyślny tłum rusza do ataku, Pradjumna staje w jego obronie. Śmierć Satjaki i Pradjumy wywołuje gniew Kryszny, który rzuca w kierunku tłumu garścią trawy eraka, która przekształca się w żelazny pocisk. Ci, którzy pozostali przy życiu, zaczynają zabijać się nawzajem w walce wręcz lub rzucając źdźbłami trawy eraka. Kryszna patrzy na to, stojąc z żelaznym pociskiem w dłoni i ostatecznie zabija nim wszystkich, którzy pozostali przy życiu. Kryszna jest więc tym, kto ostatecznie przynosi Jadawom zagładę, godząc się na spełnienie się klątw i wypełnienie się losu.

Kryszna i Balarama urodzeni w tym samym rodzie Wrisznich również umierają, lecz nie dlatego, że ulegli tak jak inni Jadawowie chaosowi Nieprawości. Cały czas patrzą na swych krewnych z dystansu i uwalniają się od swej cielesnej formy mocą swej woli z poczuciem wykonanego zadania, dla którego narodzili się na ziemi. Kryszna umiera od strzały myśliwego, lecz dlatego, że się na to świadomie godzi. Opowieść 267 mówi o woli Kryszny, aby umrzeć, tj. uwolnić się od śmiertelnego ciała, w którym się urodził. Umożliwia to wspomniana już klątwa bramina Durwasasa. O znaczeniu jego śmierci dla wszechświata mówią następujące słowa: „On, choć był Najwyższym Bogiem i znał prawdę na każdy temat, zapragnął umrzeć, aby zapewnić prawdziwość słowom Durwasasa, rozproszyć wszelkie wątpliwości rodzące się w ludzkim umyśle i ustanowić pewność co do ludzkiej egzystencji, po prostu po to, aby utrzymać w istnieniu trzy światy (opow. 267, p. 3).

Powstaje pytanie, dlaczego Kryszna się godzi na spełnienie się klątw. Podążając za wizją Kryszny prezentowaną w Mahabharacie i jego słowami, że narodził się na ziemi w ludzkiej formie celem ponownego ustanowienia autorytetu Prawa, można stwierdzić, że zgodził się na wypełnienie się klątw, aby umocnić i uprawomocnić autorytet kary, szczególnie bramińskiej klątwy, za Nieprawość. Po zakończeniu wojny Pandawów z Kaurawami wygraną Pandawów i ustanowieniu rządów Króla Prawa na ziemi, Kryszna godząc się na spełnienie się klątw, realizuje dalej cel umacniania autorytetu dharmy na ziemi, dla którego się narodził. Tylko klątwa Gandhari ma nieco inny charakter. Jest oskarżeniem, którego Gandhari nie wycofuje, tak jak Utanka. W jej oczach Kryszna pozostaje oskarżonym. Nie jest to jedyne oskarżenie Kryszny. Podczas negocjacji między Kaurawami a Pandawami, gdzie Kryszna był reprezentantem Pandawów, Durjodhana, a także król Dhritarasztra, oskarżają go o to, że chce tej wojny, żądając pokoju wolnego od fałszu (księga V, Udyoga Parva, opow. 51 i 52).

Zagadkowa jest również wola Kryszny, aby umrzeć, jak i okoliczności oraz moment jego śmierci. Kryszna odchodzi z tego świata wraz z całym rodem Wrisznich (Jadawów), w którym się narodził i który ulega zagładzie w wyniku braterskiej wojny i rzezi wynikłej z upadku Prawości, którą Kryszna w jakimś stopniu prowokuje, godząc się na wypełnienie się losu. Jego śmierć wydawała się niemożliwa, lecz gdy następuje staje się dowodem jego boskości. „Myśliwy ten pomylił leżącego na ziemi Krysznę z jeleniem i trafiwszy go strzałą w spodnią część stopy, zbliżył się szybko do niego, chcąc złapać swoją zdobycz. Zamiast jelenia zobaczył człowieka z licznymi ramionami ubranego w żółte szaty głęboko zanurzonego w jodze. Przerażony, uważając siebie za przestępcę, dotknął stóp Kryszny. Kryszna uspokoiwszy go, zaczął wznosić się w górę, wypełniając sobą całą przestrzeń (opow. 267, p.3)”. Kryszna opuszcza ziemię razem z całym swoim rodem Jadawów zamieszkujących w Dwarace. Zaraz za nim do nieba udają się wspierani przez niego i oddający mu cześć Pandawowie. Cała bezpośrednia obecność boskości opuszcza ziemię, pozostawiając w zamian na ziemi potężne królestwo Kuru rządzone przez Parikszita i oddające cześć Krysznie.

Wszystko, co się dzieje w Mahabharacie jest prezentowane jako realizacja planu bogów wspomaganych przez riszich, którzy rodzą się na ziemi w śmiertelnej formie, aby uwolnić ją od ciężaru rodzących się na ziemi demonów. Śmierć Kryszny musi więc oznaczać zrealizowanie zadania, z którym narodził się na ziemi w śmiertelnej formie. Wraz ze śmiercią Kryszny cała bezpośrednia obecność boskości angażującej się w sprawy ludzkie, szczególnie widoczna w wojnie Pandawów z Kaurawami, znika z ziemi, stając się legendą i prehistorią władców Kuru. Zastępuje ją wielki epos Mahabharata opowiadający o obecności Kryszny na ziemi podczas braterskiej wojny Pandawów z Kaurawami i jego odejściu z całym rodem Jadawów, w którym się urodził, spisana przez naocznego świadka tych wydarzeń mędrca Wjasę. Ostatecznie Mahabharata staje się istotną częścią starożytnych tekstów hinduizmu uważanych za święte i pełni szczególnie ważną role w kulcie Kryszny. Jest pierwszą znaną starożytną księgą opo­wiadającą o jego pobycie na ziemi i jego uczynkach. Bezpośrednia obecność boskości w wojnie Pandawów z Kaurawami i jej odejście wraz z rzezią zamieszkujących Dwarakę Jadawów jest tym, co się najbardziej rzuca w oczy. Prezentowane wyżej wyjaśnienia są obecne implicite lub explicite w Mahabharacie i są wyjaśnieniami tych, którzy wierzą w boskość Kryszny. Współcześnie można sobie wyobrazić wyjaśnienia alternatywne, pytając o to, jak się zrodził obraz boskości opisywanej w Mahabharacie i do czego się odnosi? Jak dotychczas nie zostało dowiedzione przy pomocy empirycznych metod, że bitwa Pandawów z Kaurawami oraz obecność w niej Kryszny miały faktycznie miejsce, choć nikt nie zaprzecza, że zarówno Mahabharata, jak i inne pisma religijne zrodziły się w realnym i starożytnym świecie ciągle nam słabo znanym i go na swój sposób opisują.

 

 

    Synopses, Mahabharata:   księga I  księga II  księga III  księga IV  księga V  księga VI  księga VII  księga VIII  księga IX  księga X  księga XI  ks. XII, cz. 1  ks. XII, cz. 2  ks. XII, cz. 3    ks. XIII, cz. 1  ks. XIV,  ks. XV,  ks. XVI,     Posted: 03 June 2022
 Updated:03 June 2022